Veel mensen lopen vandaag de dag op hun tenen. Zeker als je brein anders werkt dan dat van anderen. Ben je vaak moe, snel overprikkeld of heb je het gevoel dat je steeds een rol moet spelen? Dan kan het zijn dat je neurodivergent bent. En dat je daardoor sneller richting een burn-out gaat.
In dit blog lees je wat neurodiversiteit is, waarom het herstel soms anders verloopt en wat je zelf al kunt doen om uitval te voorkomen.
Wat is neurodiversiteit?
Neurodiversiteit of neurodivergent betekent letterlijk: verschillen in hoe onze hersenen informatie verwerken. In plaats van dat we allemaal op één manier reageren, bestaan er verschillende manieren van horen, proeven, ruiken, zien, denken en voelen.
- Je denkt sneller of juist trager
- Je voelt meer, of juist minder.
- Je bent gevoeliger voor prikkels, regels of onrecht.
- Je brein staat vaker ‘aan’.
- Je merkt veel op, voelt meer en denkt diep na.
Bekende vormen van neurodiversiteit:
- ADHD: snel afgeleid, moeite met plannen, veel energie
- ADD: concentratieproblemen, snel afgeleid, veel nadenken, moeite met plannen
- Autisme: behoefte aan duidelijkheid en rust, snel overprikkeld
- Hoogsensitiviteit (HSP): sterk gevoelig voor sfeer, geluid, licht en geur
- Hoogbegaafdheid: snel denken, snel vervelen, diep voelen
- Dyslexie/dyscalculie: moeite met taal of cijfers, vaak sterk in beelden of logisch denken
Wat is een burn‑out?
Een burn-out betekent dat je lichaam en hoofd op zijn. Je hebt te lang te veel gedaan. Of je hebt te lang in een situatie gezeten die niet goed voor je is. Je voelt je leeg, overbelast, moe, gespannen, onrustig en vaak verdrietig of boos. Je lichaam doet niet meer wat je hoofd wilt. Je kunt je niet meer goed concentreren en hebt nergens meer zin in.
Veel mensen denken dat dit alleen door hard werken komt, maar ook door je thuissituatie kun je overspannen of burn-out raken. Maar vaak gaat er een jarenlange strijd aan vooraf tussen je hoofd en je lichaam.
Een burn‑out is geen teken van zwakte. Het is een teken dat je veel te lang over je grenzen bent gegaan.
Waarom krijg jij sneller een burn-out volgens expert Ninka?
Neurodivergente mensen lopen vaker vast. En hebben meer last van stress en burn-out. Dit komt meestal niet door hun brein zelf, maar doordat de omgeving hier niet op is ingericht. Ninka Buter is coach/hulpverlener en kwaliteitsmanager inhoud bij BoFit. In haar werk begeleidt zij geregeld mensen met neurodiversiteit, burn-out en stressklachten.
Dit zijn volgens Ninka redenen waarom jij meer last van stress hebt en vaker vastloopt:
1. Maskeren
Je leert je gedrag aan te passen: je doet alsof je sociaal ‘meekomt’, je lacht op het juiste moment, je doet alsof je niet overprikkeld bent. Dat heet maskeren. En dat kost ontzettend veel energie.
Ninka: “Dat doe je niet zomaar, daar gaan vaak nare ervaringen aan vooraf. Omdat je anders bent, reageren mensen hierop. Bijvoorbeeld door pesten. Of door ouders die niet begrijpen waarom je zo ‘gevoelig’ reageert. Om te kunnen overleven, en je geaccepteerd te voelen, moet je je wel aanpassen. En vaak al als jong kind. Je hebt daardoor ook helemaal niet door dat je dat doet. Maar het put je wel uit.”
2. Continue prikkelverwerking
Jouw brein staat altijd ‘aan’. Je denkt snel, voelt veel, analyseert alles. “Hierdoor staat je hoofd flink onder druk, zelfs als je dit van jezelf bent gewend.
3. Verkeerde verwachtingen van jezelf
Veel neurodivergente mensen stellen extreem hoge eisen aan zichzelf. “Je wilt compenseren, net zo goed presteren als anderen of juist alles perfect doen”, zegt Ninka hierover.
4. Je voelt je schuldig
Ninka: “Wanneer je overprikkeld bent, is alles je te veel. Hierdoor kun je kortaf of boos reageren, of je terugtrekken. Later kun je daar spijt van hebben en je schuldig voelen over je gedrag. Dat kost ook energie. Daarna kun je daarna je gedrag weer goedmaken door bijvoorbeeld extra aardig te zijn. Maar dan ben je weer aan het maskeren.”
5. Je voelt je er alleen voor staan
Dat je omgeving jou niet snapt, kan verdrietig en angstig maken. Ninka: “Je raakt niet overprikkeld door één ding. Vaak is het een opstapeling van verschillende gebeurtenissen. Maar voor jouw omgeving is dit soms lastig te begrijpen. Die zien alleen maar dat je de ene keer wel naar een verjaardag kan en de andere keer niet.”
Verschil tussen een gewone burn‑out en een neurodivergente burn‑out
Bij iedereen met een burn‑out zie je vermoeidheid, geen zin meer in werk, en concentratieverlies.
Bij mensen met een neurodivergent brein is een burn‑out vaak intenser en duurt het langer. Omdat hun brein anders werkt en ze vaak een gevoeliger zenuwstelsel hebben, hebben ze meer tijd nodig om hun ervaringen te verwerken.
Wat is anders?
-
Praktische terugval
Bij autistische mensen kunnen tijdens een burn-out zelfs heel gewone activiteiten uitvallen. Denk aan praten, eten, of jezelf aankleden of het huishouden doen. Het brein schakelt letterlijk uit door overprikkeling. Doordat structuur wegvalt, kunnen autistische mensen eenvoudige zaken niet meer voor elkaar krijgen.
-
Langer herstel
Neurodivergente mensen hebben vaak langer de tijd nodig om te herstellen. Er is namelijk niet alleen stress, maar ook jarenlang maskeren (aanpassen) en vechten tegen onbegrip.
-
Meer overprikkeling en paniek
De drempel voor geluid, licht of sociale druk ligt lager. Bij een burn‑out is deze drempel helemaal weg.
-
Burn-out wordt vaak niet herkend
Artsen of werkgevers zien vooral dat iemand sociaal wat onhandig is of druk gedrag, maar niet de burn-out. Daardoor krijg je vaak niet de juiste hulp. Ook doordat je je makkelijk aanpast en doet alsof alles goed gaat, zien mensen niet dat er iets mis met je is.
-
Meer schuldgevoel
Mensen met een neurdivergent brein voelen zich vaker schuldig als ze niet werken. Daardoor blijven ze langer doorgaan en duurt het herstel langer.
Herken je deze signalen van een neurodivergente burn‑out?
Herken jij je in neurodiversiteit? En loop je ook op tegen zaken in het dagelijks leven die voor anderen heel normaal zijn? Een burn-out zit voor jou als neurodivergent persoon in een klein hoekje. Let op deze rode vlaggen:
- Je raakt sneller overstuur van kleine dingen
- Je voelt geen emoties meer (emotionele afvlakking)
- Je bent uitgeput, maar kunt niet slapen
- Je voelt je extreem leeg of zinloos
- Je kunt minder goed praten, denken of plannen dan eerst
- Je bent prikkelbaar, paniekerig of vermijdt contact
Deze signalen vragen om directe actie. Je hoeft niet eerst ‘helemaal op’ te zijn voor je iets verandert.
Wat kun je nu al doen?
Kleine veranderingen kunnen groot verschil maken. Begin hier:
-
Zorg voor rustmomenten over de dag
Zorg voor rustmomenten over de dag waarin je kunt ‘resetten’. Jezelf even ‘uit zetten’ en terugtrekken is voor neurodivergente mensen heel belangrijk. Alleen rust nemen is niet voldoende.
-
Zorg voor voorspelbaarheid
Gebruik vaste routines. Start en eindig je dag op dezelfde manier. Dat geeft je brein houvast.
-
Ontprikkel actief
Gebruik oordoppen, een zonnebril, een noisecancelling‑koptelefoon of apps zoals Brain.fm. Zorg dat je dagelijks zo min mogelijk prikkels binnenkrijgt. Of plan herstelsteltijd in als dit niet mogelijk is en/of je ook veel behoefte hebt aan avontuur.
-
Bespreek je behoeften op werk of thuis
Durf te zeggen wat je nodig hebt. “Ik heb meer stilte nodig” is geen zwakte, maar geeft aan dat je goed voor jezelf zorgt.
-
Stop met maskeren
Wees eerlijk over wie je bent. Het kost veel energie om je aan te passen. Als mensen je beter begrijpen, wordt het voor iedereen makkelijker. En nog het meest voor jezelf.
Extra tip van expert Ninka:“Zie jouw kwaliteiten. Onderzoek waar je goed in bent. En herken de valkuilen van je kwaliteiten op tijd. Jij hebt net zo veel kwaliteiten als iemand zonder neurodivergent brein. Alleen zie je dit zelf minder goed omdat je vaak gefocust bent op anderen. Je let vaak meer op waar je tegenaan loopt en níet goed in bent.” |
Hulp met BoFit in de natuur– hoe werkt dat?
Bij BoFit begeleiden we mensen die in een burn-out zitten of daar tegenaan lopen. We weten dat een burn‑out bij iemand met een neurodivergent brein anders voelt, en dus ook een andere aanpak vraagt.
Onze methode is natuurlijk en laagdrempelig. Je gaat letterlijk de natuur in met je coach/hulpverlener. Geen kille kantoorgesprekken, maar persoonlijke aandacht, rust en ruimte om jezelf te zijn. Wij hebben gemerkt dat deze manier van werken heel goed aansluit bij neurodivergente personen.
Wat we wel doen:
- We stemmen de coaching/hulpverlening af op wie jij bent
- We bouwen samen aan energie en grenzen
- We geven je inzicht in jouw manier van denken en voelen
Wat we niet doen:
- We stellen geen diagnoses
- We bieden geen therapie voor autisme of ADHD
- We passen je niet aan, we helpen je te leven op jouw manier
Bij BoFit leer je niet ‘normaal’ te worden. Je leert te leven op een manier die bij jouw brein past. En dat is precies wat werkt.
Janneke, Ervaring met ADD
Jarenlang dacht Janneke dat ze gewoon wat chaotisch was of zich snel liet afleiden. Op haar werk deed ze altijd haar best om zo goed mogelijk te presteren. Ze gebruikte to-do lijstjes en kleurcodes om overzicht te houden. ’s Nachts probeerde ze vaak nog dingen af te maken die overdag niet waren gelukt.
Maar Janneke was steeds moe, snel geïrriteerd, kon zich niet meer goed concentreren en kreeg niets meer gedaan. Ze kreeg een burn-out. Later bleek dat haar ADD hierbij een grote rol speelde. Ze was al jarenlang overprikkeld, zonder dat ze dat wist.
De tips die veel mensen helpen, zoals meer rust nemen of minder moeten, hielpen bij haar juist niet. Rust betekende voor Janneke: nog meer piekeren en verdwalen in haar hoofd.
Bij BoFit leerden we haar eerst hoe ze prikkels en energie beter kon herkennen. Door te wandelen in de natuur, met aandacht voor haar lichaam en ademhaling, kon ze haar gedachten wat loslaten. Ze ontdekte hoe stress in haar lichaam opbouwde en hoe ze die signalen eerder kon voelen.
Ook keken we naar haar patronen: perfectionisme, iedereen willen pleasen, en steeds te veel doen. Veel mensen met ADD hebben geleerd zich aan te passen aan ‘de norm’. Dat kost veel energie.
Tijdens de begeleiding oefende Janneke met het stellen van grenzen, zonder zich daar schuldig over te voelen. En misschien nog belangrijker: ze leerde ADD zien als iets normaals. Niet als iets dat weg moet, maar als iets dat vraagt om een andere manier van leven, plannen en omgaan met jezelf.
Zo kreeg Janneke weer vertrouwen in haar lichaam, in haar keuzes en in hoe zij functioneert. Niet ondanks haar ADD, maar juist mét haar ADD.
Wil jij rust in je hoofd en ruimte voor wie jij bent?
Je hoeft het niet alleen te doen. Vraag een intakegesprek bij jou in de buurt aan en ontdek wat BoFit voor jou kan betekenen. Wil je eerst meer lezen? Vraag dan de gratis brochure aan of lees de burn-out- en stresservaringen van anderen.
Je hoeft niet te wachten tot het beter gaat. Begin vandaag met kiezen voor jezelf!
Klik hier voor contact en gratis brochure
Bronnen:
Pschologie.nl | Judith van Ankeren
Anneliesspek.nl | Annelies Spek, Fleur Schoondermark, Michelle Kiep